TBMM İNSAN HAKLARINI İNCELEME KOMİSYONU BAŞKANLIĞINA

Bilindiği üzere ülkemizde A grubu kadrolar (müfettişlik, uzmanlık, kaymakamlık, denetçilik) için kurumlar tarafından 30 yaş sınırı konmaktadır. İnsanların memur olma hakkını gasp eden "30 yaşından gün almamış olmak" şartı, insan haklarına ve Anayasa’nın şu maddelerine açıkça aykırıdır:

BU ŞART ANAYASA 70.MADDEYE AYKIRIDIR:

Bu madde ile aynen “Her Türk, kamu hizmetine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka bir ayrım gözetilemez” denmektedir. Bu madde çok açıktır, memurluğun anayasal bir hak olduğu ve memurluk mesleğine girebilmek için aranacak şartların “görevin gerektirdiği niteliklerle” ilgili olmasını emretmektedir. Bu maddeye göre görevin gerektirmediği bir şart ileri sürülemeyecektir. Örneğin bir kurum avukat alacaksa tabidir ki hukuk fakültesinden mezun olma şartını koyacaktır. Bunun yanı sıra “Ayrıca ikinci bir fakülte bitirenler tercih sebebidir” gibi bir ibare konursa bu Anayasa 70.maddeye aykırıdır. Çünkü avukatlık yapmak için Hukuk Fakültesi’ni bitirmek yeterlidir. İkinci bir fakülte bitirmek “görevin gerektirdiği bir nitelik” değildir. Bu madde ile memuriyete girişte “Görevin gerektirdiği niteliklerden başka nitelikler aranmaması" ilkesini getirilmiştir. Memuriyete girişte “30 yaşından gün almamış olmak” şartının görevin gerektirdiği nitelikler arasında olduğu iddia edilebilir mi? 30 yaşını geçenler memurluk yapamayacaksa o zaman kamuda çalışan ve 30 yaşını geçen tüm memurların işine son verilsin. Memurluk bedensel değil zihinsel bir faaliyettir ve insan beyni ortalama bir rakamla 65 yaşına kadar gençtir. Bir kurumun “30 yaşından gün almamış olmak” şartını koyabilmesi için, Anayasa’nın 70.maddesine göre o iş 30 yaşından büyüklerin yapamayacağı bir iş olmalıdır. O zaman bu 30 yaş şartı Anayasa’nın ifadesi ile “görevin gerektirdiği bir nitelik” olur. Örneğin, Milli takıma yetiştirmek için futbolcu adayı aranırken bu şart çok rahat anlaşılır. Çünkü profesyonel anlamda futbolculuk yapabilmek için 30 yaşına girmemiş olmak gerekir. Futbolculuk mesleğini ifa edebilmek için 30 yaşından gün almamış olmak şartı o mesleğin gerektirdiği niteliklerle ilgilidir. Ama bir memur alımı için bu şart görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi olmayan bir şarttır. Çünkü hiç kimse 30 yaşını geçen birisinin memurluk görevini yapamayacağını iddia edemez.

BU ŞART ANAYASA 10.MADDEYE AYKIRIDIR:

Anayasa 10. madde 3. fıkra aynen “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır.” demektedir. Görevin gerektirdiği niteliklerle hiçbir ilgisi olmayan bu “30 yaşından gün almamış olmak” şartı ile kişiler arasında haksız olarak yaş ayrımcılığı yapılmakta, 30 yaşını geçenlere kamu hizmetine girme yolu kapatılarak onların “Kamu hizmetlerine girme” şeklindeki anayasal hakları ellerinden alınmaktadır. Halbuki 30 yaşını, geçenlerin memurluk görevini hakkıyla yapamayacaklarına dair hiçbir bilimsel tespit yoktur.

BU ŞART ANAYASA 123.MADDEYE AYKIRIDIR:

Bu madde ile idarenin bütünlüğü ilkesine vurgu yapılmakta ve aynen “ İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür……” denmektedir. Bu ilke ile aynı durumlarda bütün kurumların aynı işlemi yapması gerektiği anlatılmaktadır. Bunun konumuzla ilgisine gelince, kamu kurumları aynı memur kadroları için farklı üst yaş sınırları tespit ederek, aynı durumda farklı uygulamaya gitmekte, idarenin bir bütün olduğunu belirten 123. maddeye aykırı davranmaktadırlar. Kimi kurum üst yaş sınırı olarak 30 yaşı kimi kurum 35 yaşı istemektedir. Görüldüğü gibi kurumlar üst yaş sınırını tamamen keyfi olarak belirleyebiliyor ve Devlet Personel Başkanlığı da her Türk vatandaşına Anayasa 70.madde ile tanınan kamu hizmetlerine girme anayasal hakkını kısıtlayan bu farklılıklara karşı şu an için hiçbir şey yapmıyor. Kurumların memurluk için farklı üst yaş sınırı koymaları farklı işlem yapmaları anlamına gelir ve Anayasa’nın 123. maddesinde yerini bulan idarenin bütünlüğü ilkesine aykırıdır. Şayet bir üst yaş sınırı konulacaksa bu her kurum için aynı olmalı ve bu sınır yapılacak görevin nitelikleri ile ilgili ve haklı bir sınır olmalıdır. 30, 35, 40 gibi yaşlar memurluk yapmaya engel yaşlar değildir. Değil 30, 35, 50, 55 yaşındaki bir insanın bile memurluk yapamayacağına ilişkin hiçbir bilimsel tespit yoktur. Fransa’da bu tip kadrolar giriş için yaş sınırı 40’tır. Ülkemizde öğretmenlik için bile 40 yaş, sınır olarak kabul edilmektedir. Eğer A grubu kadrolar için memurların eğitim sürecinin zaten 3 yıl sürdüğü ileri sürülecekse bile 30 yaş sınırının ülkemiz için çok erken olduğu da ortadadır. Kaldı ki, bazı kurumlarda (AB Genel Sekreterliği uzman yardımcılığı, Maliye Bakanlığı hesap uzmanlığı gibi...) yaş sınırı hali hazırda 35 olarak uygulanmaktadır.

BU ŞART ANAYASA 50.MADDEYE AYKIRIDIR:

Anayasa.’nın 50.maddesi aynen “Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz.” demektedir. Bu hüküm sadece kamuyu değil, özel sektörü de bağlamaktadır. “kimse yaşına….. uymayan işlerde çalıştırılamaz” hükmü gereği bir kimsenin yaşı nedeni ile memur olamaması için, ancak o yaşın memurluk yapmaya elverişli bir yaş olmaması lazımdır. Memurluğun o yaşa uymaması lazım. Mesela 30 yaş sınırı koyan bir kurum, “Anayasa 50. maddesi insanların yaşına uymayan işlerde çalışmasını yasaklıyor. 31, 32 ve daha üst yaşlardakiler bu yaşları ile memuriyet yapamazlar, çünkü memurluk 31, 32, 33 yaşındakilerin yapabileceği bir iş değildir” diyebilmeli. Ama hiçbir kurum böyle diyemez, çünkü o kurumda da 30 yaşını geçen bir çok çalışan var ve zaten böyle bir iddiayı hiçbir akıl ve insaf sahibi kabul etmez. Anayasa 50. ve 70. maddeleri birbirleri ile tam bir uyum içerisindedir. Bu maddelere göre memurluğa girişte aranacak şartlar görevin nitelikleriyle ilgili olmalı ve yapılacak iş kişinin yaşına uygun olmalı. Ağırlıklı olarak zihinsel faaliyetlerle yürütülen memurluk için şu an konan yaş sınırlarının hiçbir makul sebebi yok.

Ülkemizde emeklilik yaşının yükseltildiğini, ortalama yaşam beklentisinin de yükseldiğini ve ülkemizin diğer koşullarını göz önüne alırsak Kurumlar arasında bir standart sağlanması bakımından bütün A grubu kadrolar için sınavlara giriş için yaş sınırının en azından 35’e yükseltilmesi konusunda gereğinin yapılmasını, insan haklarına ve Anayasa’ya aykırı bu durumun düzeltilmesini saygılarımla arz ederim.

Not: Konuyla ilgili olarak, ilgili yerlere başvurduğumuzda Devlet Memurları Kanununda yer alan “Her kurum özel şartlar koyabilir” hükmü kullanılarak, geçiştirici cevaplar alıyoruz. 30 yaş sınırı açıkça anayasaya aykırıdır ve bu sınırın, özel şart olmasını gerektirecek bilimsel, hukuki hiçbir dayanak da yoktur.